Centar za istraživačko novinarstvo (CIN), Centar za istraživanja i studije GEA iz Banje Luke i Udruženje građana Futura iz Mostara objavili su digitalnu platformu za pregled lokalnih budžeta Bosne i Hercegovine. Vijest o pokretanju baze objavljena je 24. augusta 2026., a platforma ostaje dostupna javnosti.
U bazi se nalazi više od 350 budžeta, rebalansa i nacrta budžeta koji obuhvataju 138 općina i gradova, za period od početka 2023. do kraja 2025. godine. Dokumenti su preuzeti iz javno dostupnih izvora, a najavljeno je dopunjavanje.
LENS platforma „Pitaj budžet“ omogućava pretragu po lokalnoj zajednici, godini i namjeni trošenja. Prikazi uključuju uporedne grafikone i poveznice na dokumente na kojima se odgovori zasnivaju. Dio sistema koristi alat umjetne inteligencije za postavljanje pitanja prirodnim jezikom.
Građanin može, primjerice, potražiti izdvajanja za određenu budžetsku kategoriju ili porediti prikazane stavke između dvije zajednice. Autori su objavili i bazu izvornih dokumenata, kao i dokumentaciju otvorenog API-ja za pristup strukturiranim podacima bez registracije.
Odgovor koji generira AI ne treba zamijeniti finansijski izvještaj ili budžetski akt. Pri poređenju je potrebno razdvojiti planirani budžet, rebalans i stvarno izvršenje; podatak da je određeni iznos planiran ne znači da je novac već potrošen. Posebno je važno kontrolisati da se porede iste stavke i godine.
Za Mostar platforma nudi način da se domaći gradski budžet stavi u odnos prema drugim lokalnim zajednicama. Učešće mostarske Future u razvoju alata daje projektu i direktnu lokalnu vezu.
Baza je nastala kroz projekat „LENS – Jačanje kapaciteta organizacija civilnog društva za monitoring javnih budžeta“, uz podršku Evropske unije. Otvoreni pristup dokumentima može pomoći građanima, novinarima i organizacijama da preciznije postavljaju pitanja o tome gdje javni novac odlazi.0
(AbrašRadio via CIN / LENS)
